|
 |
|
|
|
|
|
|
Nizami Remzi oğlu Baxşıyev 1947-ci il dekabırın 20-de Bakıda anadan olub. Remzi şairin texellüsüdür.  Eslen Azerbaycanın dilber guşelerinden biri olan Xızı rayonundandır. O rayon ki, burada söze senete böyük qiymet verilir. Bu torpaqda Mirze Ebdülqedir Vüsaqi, Cefer Cabbarlı, Memmed Arif, Mikayıl Müşfiq, Seyfeddin Daglı, Cabir Novruz kimi senetkarlar yetişib. N.Remzi Bakıdakı 176,158, ve 159 saylı mekteblerde orta tehsil alıb sonra Ticaret texnikumunu (1967) biririb. Emek fealiyyetine sürücü kimi başlayıb, 1997-ci il, yanvarın 19-da ele sükan arxasında facieli bir yol qezasında dostu, meyxana ustası Kebir Azeri ile birge vefat edib, ebediyyete qovuşub. Şairin yaradıcılığına nezer saldığımız zaman görerik ki, o öz meyxanalarında* Sovet dövrünün haqsızlığlarını, eybecerliklerini, nöqsanlarını açıq-aşkar eks etdirib. Onun "Gör neçe illerdi yalan görmüşem", "Sen ne qoymusan, neyi axtarırsan", "Deyirmanımızı" ve s. kimi meyxanaları misal göstermek olar. Savet dövründen sonra müsteqillik ve azadlıq, Azerbaycan-Ermenistan müharibesi ve ondan sonra baş veren siyasi, ictimai hadiseler Remzinin senetine tesiri olmayib desek yanılarıq. Mehz hemin dövrde "Yazıldı dastanı Azerbaycanın", "Lay-lay Azerbaycan", "Bilesen Vahid", "Veziryan", "Qarbaçov", "Xileskarımız" adlı meşhur meyxanaları xalqımızın yaddaşında derin izler buraxıb. Meyxanadan savayi Remzi hem de böyük şair, qezelxan idi. O yazılarında esasen vetene ve anaya mehebbeti, eşqde vefanı, dostluğda sedaqeti, heyatda dürüstlüyü, Allaha, onun Peyğemberine, İmamlara, gönderdiyi kitaba ve şerietine inamı terennüm edir. "İlahi", "Kimsesizler kimsesi", "Şem onu yandıracaqdır", "Etdi İlahim", "Azerbaycanım", "Pervane tapılmır", "Ana", "Özü", "Darıxır", "Kerbela Vaqiesi" ve s. qezeller şairin yaradıcılığının remzidir. Onun iki qezelini sizlere teqdim edek: Kimsesizler Kimsesi. Kimsesiz bir kimseyem, Ey kimsesizler Kimsesi, Kimsesizleri eşidensen qoparsa kim sesi. Nurun ile xelq eyledin kainatın kürresini, Sen sönmeyen bir çırağsan biz yanan pervanesi. En birinci xelq eyledin Ademi dünyada sen, İnsanin aşiqi oldun biz bu eşqin paresi. İsmaili efv etdirib, İbrahime kesdirmedin, Qaldı “Qurban bayramı” İsmailin nişanesi. Yaquba Yusifi verdin, Davuda Süleymanı, Eyyuba da sebri, qurda ruzi oldu yaresi. Mehemmed Mustafaya hevale etdin Quranı, Adınla birinci başlayır Quranın ayesi. Nizami Remzinin Allahından bir dileyi var, Qismet olsun “Er-Rehman” ile getsin cenazesi. Gezer. Arif olsan emelin tarixi meydanda gezer, Yalqız olmaz bu cür insan, bele dövranda gezer. Gül üzlü sevgilim her gün meni ansaydı eger, Ülvi eşqim yene de saheyi-sehmanda gezer. Neye lazımdı mene özge cüre fitne-fesad, Aqilem, mende olan söz yeni ünvanda gezer. Meni Mecnun eleyen, hamı bilir, Leyli olub, Axtarıb Leyli meni, çöllü-biyabanda gezer. Leyaqet ehline böhtan dileyen nakesler, Yalqiz qalar yene de, bil, özü böhtanda gezer. Aşiqem men o yara, bes ne sual eyleyecek? Canı candan dileyen başqa imtahanda gezer. Atmaq olmaz veteni, çünki ana yurdum olub, Nizami Remzi daim Azeribaycanda gezer. N.Remzi itib-batıb geden, avam ve deleduz insanların dediyi ve dinlediyi sayılan meyxana janrına ruh verdi, onu diriltdi ve canlandırdı. Meyxanaya medeniyyet, etika getirdi. Onun sebebi ile edebiyyatımızın en qedim janrlarından sayılan meyxana janrı neinki uşaqların ve genclerin hetta qız, qadınlarımızın, qocaların ve ziyalı tebeqesinin de sevdiyi bir janra çevrildi. Remzinin bu janra getirdiyi yeniliklerden biri de onun meyxananı musiqi ile ifa etmesi idi. Bildiyimiz kimi meyxana ancaq çırtma ve nağara aleti ile deyilirdi. Musiqi ile müşayet ise meyxananı daha da tesirli edirdi. Hemçinin şairin xoş avazının da böyük ehemiyyeti vardı. Remzi 1988-ci ilde "Meyxana" folklor ansambılının yaradıcısı olub. O, meyxananı adi toy, el şenliklerinden böyük senet ocaqlarına, sehnelerine çıxarıb. İlk defe M.Maqomayev adına Azerbaycan Dövlet Filarmoniyasında, möhteşem Respublika Sarayında meyxana janrını geniş auditoriyası qarşısında nümayiş etdirib. Bu konsertler bir qayda olaraq anşlaqla keçirildi. Meyxananı televiziya ekranlarına da ilk defe N.Remzi çıxarmış, o dövrün meşhur verlişlerinden olan "Dalğa" proqramında seslendirmişdir. Sonralar ise o, müntezem olaraq televiziya verlişlerine devet edilirdi. Meyxanaçılar arasında ilk defe kinofilme ("Qezelxan"), ve senedli filme ("Göy qurşağı") de mehz Nizami Remzi çekilmişdir. Xarici ölkelere de meyxananı ilk defe Nizami Remzi çıxarıb. (Türkiye, İran, Almaniya, İsrail, Gürcüstan, Özbekistan, Rusiya ve s.) Son dövrler bezi şairler bu janrda ilk klip çekdiklerini bildirirler. Eslinde meyxana janrında ilk klipi de Nizami Remzi çekdirmişdir. Hele 11 il evvel Azerbaycanda klip debde olmadığı dövrde onun bir sıra klipleri var idi. İlk defe de qadın müğennilerle musiqisinin ve sözlerinin özüne aid olduğu duetleri ifa etmişdir. N.Remzi hem de bestekar ve muğenni idi. Onun "Ana", "Tebrizim", "Xızı dağları", "Aşiq ve Canan" ve s. mahnılar indi de muğenniler terefinden ifa olunur. Hetta "Dağlı balasıyam" mahnısını N.Remzi rehmete gedenden sonra bezi müğenniler sözlerini deyişerek "Bakılı balasıyam" kimi oxuyurlar. Meyxananın caz ile sintezini de Nizami Remzi R.Behbudov adına Dövlet Mahnı Teatrı ansambılının müşayieti ile lente almış, ilk defe "caz-meyxana"nın temelini qoymuşdur. Bu çox qiymetli lent yazısı N.Remzinin arxivinde qorunur. Respublikanın emekdar artisti Bilal Eliyev Nizami Remzi ile birge "Torpaqdan pay olmaz" adlı "caz.meyxana" oxumuşdur. Nizami Remzi yaşadığı dövrde rejime, haqsızlığa qarşı öz eserlerinde yer verdiyi üçün o zaman da, bu gün de unutulmağda ve edebi irsimizden kenarlaşdırılmağdadır. Biz onu yada salmağı özümüze borc bildik. Biz millet olaraq öz şairlerimize, qezelxanlarımıza sahib çıxmalı ve onlara lazımı qiymeti vermeliyik. Nece ki, Eliağa Vahid Sovet dövründe unutulmuşdu ve o sistem çökdükden sonra xalq ona sahib çıxdı, dahi qezelxan yada salındı, eyniyle vaxt gelecek Nizami Remzi ismi de edebiyyatımızda öz layiqli yerini tutacaq. Gelin biz o tarixi qabağlayaq. Bu meqaleni bir elmler doktorunun sözleri ile bitirmek isterdim: "Söz Azerbaycanda hemişe müqeddes sayılmışdır - meyxana ise Bakı kendlerinde. Nizami Remzi meyxanaya tuş gelmişdi - meyxana da ona. Meyxana Bakı kendlerinin remzi idi, Nizami - Meyxananın! Nizami senete, meyxanaya remz oldu! Dünyadan köçdü - vaxtsız! Sözü qaldı - şerleri, adı qaldı - Nizami, soyadı qaldı - Baxşıyev, bir de meyxana texellüsü - Remzi! Nizami Baxşıyev kimi dünyaya geldi, Nizami Remzi kimi dünyasını deyişdi..." Allah dahi meyxana ustadımıza rehmet elesin! Amin! *Meyxana - Lap qedimnen bu söz "Bedie" deye tanımlanıb. Bedie - yeni bedaheten söz, aniden gelen ilham anlamındadır. Meyxana sonradan deyilib. Meyxana - fars sözü olub "mey" . - şerab, "xana" (xane) ise ev menalarını bildirir. Netice olaraq "meyxana" - içki, şerab içilen yer kimi başa düşülür. Amma eslinde mey sözü mecazi anlamda işlenmiş, burada dinleyiciye xoş anlar bexş eden, ona kef, neş’e veren bir janr fikrini bildirir. Meyxana şer kimi deyilmir, mütleq bedaheten, ritmle, çırtma ve ya zerb aletlerinden her hansının müşayeti ile oxunmalıdır. Demeli meyxana sözü teble oxuma, dinleyicini cuşa getiren, ona xoş anlar bexş eden menaları ifade edir. PS: Şairin 2003-cu ilde çıxan kitabından bezi melumatlar metinde istifade olunub.
|